De brede mkb-er: peloton of vergeten pionier

#Nieuws #Gast column

De brede mkb’er: peloton of vergeten pionier?

Twee weken in mijn nieuwe rol als lector Kansrijk Ondernemen bij de HAN zat ik naast de ‘uitvindster’ van het begrip breed mkb. De term had ik vaker gehoord, maar het was bijzonder om naast iemand te zitten die dit concept zelf had geïntroduceerd. Voor mij was het toen nieuw — en dat maakte me nieuwsgierig: wie is die brede mkb’er eigenlijk?

Is het iemand die breed inzetbaar is? Breed georiënteerd? In dit geval bleek het te gaan om een grote groep ondernemers die vaak buiten beeld blijven in transitie- en innovatiebeleid. Geen start-ups, unicorns of scale-ups, maar de stille ruggengraat van onze economie.

De laatste jaren krijgt het begrip ‘breed mkb’ meer betekenis. Steeds vaker wordt de term peloton eraan gekoppeld. Wie een boek over innovatieadoptie openslaat, weet: koplopers nemen risico’s, investeren in AI of emissie loze logistiek. Het peloton volgt, vaak via spill-overs: leren van goede voorbeelden, samenwerken, of ervaren mensen aannemen. En dat is prima — niet iedereen hoeft voorop te lopen.

Maar daar wringt het. De Staat van het MKB sloeg eind 2024 alarm: de kloof tussen koplopers en peloton groeit. De spill-overs lijken minder goed te werken. De kopgroep versnelt, het peloton verliest terrein. Dat is problematisch. Want het gaat hier niet alleen om productiviteit, maar ook om het verzilveren van kansen op het gebied van duurzaamheid, circulariteit en sociale impact — essentieel voor brede welvaart.

Neem de bakker op de hoek — toevallig een sociale ondernemer. Hij draagt bij aan leefbaarheid, werkgelegenheid en inclusie. Maar hoe profiteert hij van kennis en netwerken rond de energietransitie? Brood bakken vraagt veel energie, het stroomnet zit vol, kosten stijgen. En ik heb hem nog nooit horen praten over een 'chief-energy-officer'. Eerlijk is eerlijk, ik heb het hem ook niet gevraagd, maar ik vermoed dat hij niet is aangesloten bij een PPS voor de energietransitie.

Het actieprogramma mkb-dienstverlening van EZK vraagt hier terecht aandacht voor. Hoe verbind je grote maatschappelijke opgaven met de dagelijkse praktijk van ondernemers, terwijl de afstand daartussen groter lijkt te worden? Vraagarticulatie — wat heeft het brede mkb nodig? — klinkt logisch. Maar hoe formuleer je als ondernemer een concrete vraag over thema’s als digitalisering of duurzaamheid? “Doe maar iets met zonnepanelen of Chat-GPT?”

Van vragen naar doen

Volgens mij ontbreekt er een stap: het activeren van ondernemende alertheid. Het vermogen om veranderingen te signaleren, ze als kans te herkennen, te vertalen naar de eigen praktijk en daarop proactief te reageren. Dat begint bij ruimte voor reflectie en toekomstdenken.

In ons lectoraat experimenteren we met spelvormen en prikkelende vragen die ondernemers uitdagen om stil te staan bij hun toekomst: wat is echt belangrijk, waar wil je van zijn, wat zie je om je heen, waar liggen kansen? En vooral: ‘wat als’-vragen. Niet vraagarticulatie, maar vraagactivatie.

Overigens is dit geen nieuwe gedachte. Al 25 jaar geleden introduceerde de boomkwekerijsector de scholingsconsulent: een onafhankelijke expert die bedrijven bezocht en ondernemers uitdaagde om over hun toekomst na te denken. Hij organiseerde studieclubs en bijeenkomsten om kennisdeling en groei te stimuleren.

De vergeten pionier

Dat is precies wat we nu nodig hebben. In alle discussies over leven lang ontwikkelen, leercultuur en zo meer, valt het mij op dat het vrijwel altijd gaat om medewerkers en vrij weinig over de ondernemende mind-set en vaardigheden van de eigenaren of het management team zelf. De brede mkb’er is misschien geen peloton rijder, maar eerder een vergeten pionier. Tijd om dat te veranderen. Niet door alleen te vragen wat ze nodig hebben, maar door samen te ontdekken wat er mogelijk is. Want de toekomst vraagt niet alleen om koplopers, maar om een breed gedragen beweging waarin ook de ruggengraat meebeweegt.