Waarom leren ‘gewoon’ al vijf generaties in het vak zit bij Slangen Staal

Bij Slangen Staal in Gouda hangt geen grote poster met “Wij investeren in leren”. Toch is leren er overal: in de werkplaats, aan de machines, tussen junior en senior, en ook aan de directietafel. Zonder er ooit bewust een project van te maken, bouwde het familiebedrijf een leercultuur die al generaties meegaat. “Het hoort er gewoon bij,” zegt directeur Alex Slangen. Dat leverde het bedrijf niet alleen tevreden medewerkers op, maar ook de OOM-Award Zuid-Holland: een erkenning voor bedrijven die uitblinken in het opleiden van vakmensen. Hoe doen ze dat — en vooral: wat kunnen andere ondernemers ervan leren?

Als het niet uit het onderwijs komt, doe je het zelf

In de metaalbewerking is leren niets nieuws. “Het komt niet bij het onderwijs vandaan, dus moet de branche het zelf oppakken,” zegt Alex. “Ik weet niet anders dan dat er altijd ergens in de constructie, de verspaning of in de montage stagiairs en BBL’ers waren.”  Voor Alex voelt het daarom zo vanzelfsprekend dat hij niet begrijpt waarom het bijzonder zou zijn. 
Die ongedwongenheid vormt paradoxaal genoeg precies de kracht: leren is iets dat je doet, niet iets dat je organiseert en daardoor overleeft het generaties. Motivatie is daarbij bepalend. “Iemand die ongemotiveerd is omdat hij geen zin heeft, gaat het nooit leren,” zegt Alex. Maar wie inzet toont, krijgt kansen - ook zonder perfect talent.

Kansen zien waar het niet vanzelf gaat

Daarnaast experimenteert Slangen Staal sinds kort met zij-instroom. Dat is minder eenvoudig dan vaak wordt gedacht want een zij-instromer is ouder, kost meer, en heeft in het begin juist minder vakvaardigheden dan een 16-jarige leerling. Toch besloot het bedrijf het te proberen met een kandidaat uit de sportwereld. Hij kreeg een volwassen salaris en moest vanaf nul beginnen. Alex: “Als het niks wordt, zijn we een hoop centjes achterop.” Maar precies daarom vindt hij het belangrijk dat bedrijven dit serieus blijven proberen: sommige jongeren hebben ooit een verkeerde afslag genomen en komen alleen via een werkgever in een passend vak. Als het lukt, wint iedereen: het bedrijf, de kandidaat en het vak.

De praktijk verandert intussen mee. Automatisering schuift eenvoudige handelingen naar leveranciers, waardoor vakmensen zich richten op complexer werk. Nieuwe machines en software vragen weer andere vaardigheden, dat brengt soms generatieschuring. Alex: “Sommige senioren zeggen dan: ik neem dat gewoon niet meer op.” De oplossing is pragmatisch: de junior die je zelf hebt opgeleid, helpt je verder. Zo blijft kennis in beweging zonder dat je iemand verliest.

Aanpak & inzichten: leren door te stapelen en talent zien wanneer het opstaat

Slangen Staal werkt met een simpele maar effectieve leerlijn: taak → complexere taak → zelfstandig werk. Maximaal drie BBL’ers tegelijk, één per discipline. Te veel leerlingen werkt namelijk averechts: “Dan kan je ze eigenlijk niet goed begeleiden.” Leermeesters worden bewust gekozen. “In iedere organisatie zijn mensen die dat willen en mensen die dat niet willen.”

Het sterkste voorbeeld van die aanpak is compagnon Alwin Steenbergen. Alex noemt hem trots “het schoolvoorbeeld van hoe het kan lopen.” Alwin startte als leerling, groeide via werkvoorbereiding en projectleiding door tot directeur mede-eigenaar. “Zijn ambitie en karakter sprongen eruit, hij houdt van het vak.” Het talent werd bovendien op tijd gezien en benut door senioren.

Door die mix van jonge en ervaren collega’s blijft het bedrijf adaptief. Jongeren brengen digitale vaardigheid en tempo mee, ouderen vakkennis en ervaring. De OOM-Award kwam niet onverwacht: niet vanwege een bijzonder beleidsplan, maar vanwege routine. Zoals Alex zegt: “Als je niks doet, gebeurt er niks.”

Tips voor andere ondernemers

Alex destilleert zijn ervaringen tot drie praktische adviezen:

1. Wees vindbaar voor nieuwkomers

“Zorg dat je goed geregistreerd staat bij Stagemarkt. Anders word je snel vergeten.”

2. Verspreid het werk

“Laat het niet te veel op één persoon aankomen en verdeel de taken. Dat geldt voor het contact met scholen, de begeleiding en de vaardighedenoverdracht.”

3. Maak leren klein en haalbaar

Bij senioren werkt kort en praktisch beter dan langdurige trajecten: “Je moet het op een presenteerblaadje geven en het vooral niet te groot maken.”

Voor wie nog twijfelt, heeft Alex de kortste tip van allemaal: “Gewoon beginnen.”