De bouwstenen van een leerrijke werkomgeving

Wat betekent een
leerrijke werkomgeving?

De SLIM-regeling kan je helpen bij het bevorderen van een ‘leerrijke werkomgeving’ in je bedrijf. Dat wil zeggen: een combinatie van goed toegankelijke leermiddelen en een sterke leercultuur. 

Alleen leermiddelen inzetten is niet genoeg: met een digitaal leerplatform creëer je nog geen lerende organisatie. Wil je dat medewerkers optimaal leren en ontwikkelen, dan heb je een sterke leercultuur nodig. Hoe leg je daarvoor de basis?

De bouwstenen van een leerrijke werkomgeving 

Hogeschool Windesheim en Hogeschool Saxion hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar leercultuur in het mkb. Zij onderscheiden zes bouwstenen van leercultuur. Voeg daar “leermiddelen” aan toe en het plaatje is compleet.

De zeven bouwstenen van 
een leerrijke werkomgeving

We onderscheiden zeven bouwstenen. 

Bij leermiddelen gaat het om middelen en methoden om kennis en vaardigheden te ontwikkelen. Denk aan verschillende soorten opleidingen, zoals bedrijfsopleidingen, trainingen, cursussen en workshops. Maar ook aan actuele informatie, kennisbronnen en instructies.

Bij leercultuur gaat het erom dat leren en ontwikkelen onderdeel zijn van de cultuur en het dagelijks werk in je bedrijf. Leren en werk vloeien logisch in elkaar over: medewerkers leren continu, bijna ongemerkt. Over het algemeen past dit goed bij het mkb. 

  • Inhoud van werk
  • Samenwerken en teamontwikkeling
  • Leiderschap gericht op ontwikkeling
  • Ruimte en veiligheid om te ontwikkelen
  • Organisatie ingericht op ontwikkeling
  • Organisatie verbinden met de externe omgeving

Aan de slag!

Aan de slag met de bouwstenen? In deze toolkit vind je voor elke bouwsteen veel tips en praktijkvoorbeelden. Maar waar begin je? 

  1. Start met de bouwstenenscan! Hoe?
    1. Verzamel een aantal collega's uit verschillende lagen en afdelingen. 
    2. Pak de poster erbij en schrijf op een nieuw blad alle 7 bouwstenen. 
    3. Laat iedereen voor zichzelf invullen hoe hij/zij vindt dat jullie als bedrijf scoren op de bouwstenen. 
    4. Tel aan het eind alle scores bij elkaar op. 
       
  2. Bepaal op basis van de scores welke bouwstenen voor jullie de grootste prioriteit hebben (kies er maximaal 3 uit!). 
     
  3. Kijk hieronder in de bouwstenentoolkit. Kies bij elke bouwsteen maximaal 3 tips of acties die jullie willen uitproberen. 
     
  4. Bepaal met elkaar: 
    1. Wat ervoor nodig is om de interventies uit te voeren.
    2. Wie verantwoordelijk is voor het implementeren van de interventie. 
    3. Wanneer jullie elkaar weer spreken.
       
  5. Evalueer na 3 weken. Wat loopt goed en wat niet? En is het al tijd om een nieuwe interventie toe te voegen? 

Veel succes! Heb je hulp nodig? Neem contact op met team SLIM!

 

 

Download de poster!

Speciaal voor SLIM ontwikkelden we een poster waarop de bouwstenen van een leerrijke werkomgeving staan uitgebeeld.

Gebruik deze poster om met collega's in gesprek te gaan over hoe het bij jullie gaat. 

Je kan de inspiratieposter ook opvragen via slim@ptvt.nl. Dan sturen we 'm naar je op! 

 

 

 

 

 

De bouwstenen-toolkit

Altijd toegang tot nieuwe kennis

1. Leermiddelen

Maak leren leuk en het gaat vanzelf. Omring je medewerkers met leermateriaal, stem de methoden af op hun vragen en wensen en bied toegang tot opleidingen. 

Ik ben benieuwd naar de verschillende middelen en methoden. 

 

Werkend leren & lerend werken

TIP!

Geef medewerkers de kans om er nieuwe taken bij te nemen. Het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden werkt motiverend. Ook vergroot dit hun inzetbaarheid en doorgroeimogelijkheden!

2. Inhoud van werk

Leren doen we vooral veel tijdens het uitvoeren van onze taken. Wat doe jij om het werk uitdagend, afwisselend en betekenisvol te houden? 

 

+ Autonomie in het werk

  • Je geeft mensen stapsgewijs meer vrijheid. Zorg in het begin voor duidelijkheid en begeleiding: hoe moet het werk gedaan worden? Vervolgens kun je medewerkers steeds meer ruimte geven in de manier waarop ze hun werk doen. Blijf wel regelmatig feedback geven.
  • Je organiseert binnen teams regelmatig momenten waarop medewerkers ideeën kunnen inbrengen om slimmer of efficiënter te werken. Koppel wel terug wat je met die ideeën doet.
  • Je laat grenzen tussen doeners op de ‘werkplaats’ en beslissers op ‘kantoor’ vervagen. Bied mensen op de werkvloer voldoende ruimte, materiaal en mogelijkheden om hun werk te organiseren.

+ Afwisseling in het dagelijks werk

+ Betekenisvol werk met een duidelijk resultaat

  • Je laat medewerkers het hele proces zien en ervaren zodat ze zien hoe hun eigen werk bijdraagt aan het geheel.
  • Je maakt reacties en feedback van de (interne) klant of dienst inzichtelijk en bespreekt deze met medewerkers.
  • Je neemt medewerkers regelmatig mee in ontwikkelingen in de sector/productie. Welke skills zijn daarvoor nodig?
  • Denk ook aan jobcrafting! Hier lees je wat dit inhoudt en welke vormen er zijn.

+ Uitdagend werk

Samen kom je verder 

3. Samenwerken en teamontwikkeling

Leren en innoveren heeft de meeste impact als je het samen doet. In een creatief proces tussen mensen met verschillende expertises, binnen en buiten het bedrijf. Wil je samenwerking en teamontwikkeling bevorderen? Dan zijn de volgende aspecten van belang.

 

+ Vertrouwen en respect 

TIP!

Waardeer goede voorbeelden en deel deze in de organisatie, bijvoorbeeld via campagnes, op intranet of met meet-and-greets. Dat biedt richting en geeft andere medewerkers het gevoel dat ook zij stappen kunnen maken. (Bron

+ Een mentor of rolmodel

  • Voor starters:
    • Je laat een directe collega structureel begeleiding geven. Laat iemand stapsgewijs voordoen hoe het werk moet worden gedaan en kan worden verbeterd. De begeleider coacht door regelmatig kritische vragen te stellen en feedback te geven.
  • Voor mediors:
    • Je laat een leidinggevende inzichtelijk maken hoe het werk van mediors rijker en uitdagender kan worden, zodat een concreet ontwikkelpad ontstaat.
    • Je richt de samenwerking tussen jongeren en ouderen zodanig in dat zij van elkaar leren.
    • Je biedt mediors en seniors gelegenheid om juniors te begeleiden in het werk.
  • Verdiep je in manieren om medewerkers op te leiden tot ambassadeur of ondersteuner op het gebied van leren en ontwikkelen. Voorbeelden lees je in deze publicatie (pagina 12 t/m 17).
  • Denk ook aan de mentoren zelf! Help hen om een goede mentor of ‘buddy’ te zijn. Dit voorbeeld laat zien hoe dat kan.

+ Een divers en afwisselend team 

  • Je zorgt binnen teams voor verschillen in expertises, mate van werkervaring en persoonlijkheden, zodat mensen van elkaar kunnen leren.
  • Je stelt een team uit verschillende leeftijdsgroepensamen.
  • Je bouwt aan een hecht, vast team, met de mogelijkheid om in afdelingsoverstijgende projecten en teams te werken.

De beste stuurlui staan aan het roer 

4. Leiderschap gericht op ontwikkeling

De leidinggevende speelt een sleutelrol bij het bouwen aan een levendige leercultuur. De volgende aspecten zijn van belang.

 

+ Ondersteunen bij problemen in dagelijks werk

  • Je zet een leidinggevende of mentor in om gevraagd en ongevraagd bijsturing te geven, in combinatie met meer beslissingsbevoegdheid en autonomie voor de medewerker.

+ Feedback geven 

+ Uitdagende doelen stellen 

  • Je stimuleert het stellen van doelen die medewerkers uitdagen om hun grenzen te verruimen.
  • Je onderzoekt hoe je kunt herkennen dat een medewerker is uitgeleerd en hoe je daar proactief op kunt inspelen.
  • Je gaat regelmatig met medewerkers in gesprek over het ontdekken en concretiseren van hun ontwikkelpotentieelof vraagt leidinggevenden dat te doen.

TIP!

Vraag niet alleen regelmatig aan je medewerkers hoe ze zich willen ontwikkelen, maar ook hoe ze taken hebben aangepakt, wat ze daarvan hebben geleerd en hoe ze dit in het vervolg gaan gebruiken. Over je signalerende en coachende rol als leidinggevende lees je meer op deze pagina.

+ Ontwikkelingsmogelijkheden in het dagelijkse werk bieden 

  • Je moedigt medewerkers regelmatig aanom hun werkprocessen te verbeteren.
  • Je zorgt dat binnen elk takenpakket afdelingsoverstijgende projecten zitten of werkzaamheden waarin medewerkers samenwerken met mensen met andere disciplines.
  • Je organiseert mini-stages bij een andere afdeling.
  • Je bouwt stap-voor-stap de complexiteit en autonomie in het werk uit.

+ Creëren van een gedeelde visie 

+ Zorgen dat kennis wordt gedeeld 

Fouten maken mag!

5. Ruimte en veiligheid om te ontwikkelen 

In een omgeving waarin je vrij bent om fouten te maken voel je je veilig en kun je leren. Hoe creëer jij ruimte om te experimenteren? 

 

TIP!

Er zijn verschillende manieren om ontwikkeltijd te creëren, rekening houdend met eventuele productiedruk. Denk aan anticyclisch scholingsbeleid , een combinatie van scholingsprogramma’s voor vaste krachten met ervaringsplaatsen voor uitzendkrachten, en het invoeren van ‘lummeltijd’. Op pagina 19 van deze publicatie lees je hoe je het aanpakt. 

+ Mogelijkheid tot experimenteren en stimuleren van risico nemen

+ Fouten behandelen als leerervaring

  • Je stimuleert dat fouten aan de hand van concrete voorbeelden inzichtelijk en bespreekbaar gemaakt worden.
  • Je geeft zelf goede voorbeeld en door eigen fouten te delen.
  • Je zorgt dat medewerkers hulp of feedback krijgenom fouten om te zetten in ontwikkeling.
  • Organiseer eens een FuckUp-night! Hier lees je er meer over.

+ Tijd en gelegenheid voor leren en reflectie 

Een open deur

6. Organisatie ingericht op ontwikkeling

Hoe open sta je als organisatie voor het opdoen, delen en vastleggen van kennis? Zijn de werkvloer en de organisatiestructuren erop ingericht om te kunnen leren?   

 

+ Beloning en waardering voor ontwikkeling

  • Je stimuleert dat leidinggevenden niet alleen iemands functioneren bespreken, maar ook de mate waarin de medewerker zich heeft ontwikkeld.
  • Je maakt het beloningssysteem gericht op leren en ontwikkelen. Iemand die heeft laten zien dat hij zich wil ontwikkelen, krijgt er nieuwe taken of ontwikkelingsmogelijkheden bij.
  • Je zorgt dat ontwikkelpaden van medewerkers worden vastgelegd, inclusief opleidingsmogelijkheden. Creëer duidelijkheid!

+ Kennisdeelsysteem

  • Je zet een bedrijfsintranet of intern sociaal medium op dat het makkelijk maakt om kennis en ervaringen uit te wisselen.
  • Je zorgt voor een slim ingerichte digitale samenwerkingsomgeving, waar alle relevante documenten op één plek geclusterd zijn.
  • Je regelt dat medewerkers vanuit verschillende plekken (huis/bedrijf/klant) toegang hebben tot relevante informatie.
  • Denk ook eens aan een bedrijfs-wikipedia! In dit praktijkvoorbeeld lees je er meer over.

+ Platte organisatiestructuur

  • Je brengt samenwerking en uitwisseling tussen afdelingen tot stand.
  • Je werkt volgens een platte structuur waarbij beslissingen door niet te veel hiërarchische lagen goedgekeurd hoeven te worden.
  • Je zorgt dat directie en medewerkers regelmatig contact hebben over relevante (bedrijfs)ontwikkelingen en de dagelijkse manier van werken.

+ Inrichting van de werkplek

  • Je biedt – het liefste vaste – werkplekken met enerzijds de mogelijkheid om samen te werken en anderzijds geconcentreerd te werken.
  • Je laat de werkplekken zodanig inrichten dat medewerkers in collegiale teams effectief kunnen werken aan gezamenlijke uitdagingen.

Buiten gebeurt het, kom je ook?

7. Organisatie verbinden met de externe omgeving

Creëer leerervaringen door slim gebruik te maken van de kennis en ideeën van de omgeving. Zo blijf je nu en in de toekomst succesvol! Hoe werkt dat? De volgende aspecten zijn van belang.

 

+ Leren van en co-creëren met leveranciers en klanten

  • Je nodigt regelmatig leveranciers uit - bijvoorbeeld bij kennislunches - om de nieuwste (technische) mogelijkheden en ontwikkelingen zichtbaar te maken. 
  • Je werkt samen met klanten aan maatwerkoplossingen om (technische) grenzen te verleggen en beter in te spelen op klantwensen.
  • Je stimuleert dat medewerkers in multidisciplinaire teams werken aan product- of procesinnovaties om hun kennis te verrijken en beter in te spelen op klantwensen.
  • Je organiseert een klantpanel.
  • Je legt proactief contact met leveranciers. Vraag ze bijvoorbeeld om mee te denken bij knelpunten.
  • Denk eens aan een ‘lunch-and-learn’-sessie! Hier lees je hoe je zoiets organiseert.

+ Proactief ontwikkelingen in de markt scannen 

  • Je bezoekt vakbeurzen en congressen en deelt de uitkomst en inzichten.
  • Je organiseert een meeloopstage of bedrijfsbezoekbij een ander bedrijf (bij voorkeur in de keten of aanpalende techniek).
  • Je abonneert je op relevante vakliteratuur, die je eventueel via een oldskool-systeem laat rouleren in je bedrijf.
  • Je analyseert regelmatig concurrerende bedrijven.
  • Je scant doorlopend de omgeving op verschillende domeinen (klant, technologie, wetgeving, politiek en economie).
  • Je maakt er een gewoonte van om trends te bespreken in het werk.
  • Denk ook eens aan samenwerking met het onderwijs! Dit praktijkvoorbeeld laat zien dat dit veel kennis kan opleveren.

TIP!

Samenwerking met het mbo kan een kans zijn om structuur te geven aan de ontwikkeling van je medewerkers. Voor sommige mensen is het behalen van een mbo-diploma of -certificaat een brug te ver. Met een praktijkverklaring zijn deze mensen geholpen en wordt de overstap naar duurzaam werk vergroot. Lees hier meer over de meerwaarde van een praktijkverklaring

+ Deelname aan netwerken

+ Samenwerken met het onderwijs

Dit is een ondersteuningsprogramma voor ontvangers van de SLIM-subsidie en wordt uitgevoerd door Katapult, onderdeel van non-profitorganisatie PTvT, met steun van het ministerie van SZW.
Het ministerie van SZW is verantwoordelijk voor de toekenning en de verantwoording van de SLIM-subsidie, team SLIM maakt zich sterk voor het ondersteuningsprogramma.